De start van een nieuw leven zou voor elk gezin gelijk moeten zijn, maar de realiteit in 2026 laat een ander gezicht zien. Terwijl de eerste dagen met een baby cruciaal zijn voor een gezonde hechting en herstel, staat de toegankelijkheid van kraamzorg onder grote druk.
Nieuw onderzoek van het RIVM en het Zorginstituut Nederland brengt een zorgwekkende trend aan het licht. Juist de gezinnen die de ondersteuning het hardst nodig hebben, trekken aan het kortste eind.
Kraamzorg in Nederland: minder uren, meer risico
De afgelopen jaren is het gemiddeld aantal uren kraamzorg in Nederland gedaald. Tussen 2016 en 2022 ging het gemiddelde van 44 uur naar 40 uur per gezin. Tegelijkertijd groeit het aantal gezinnen dat zelfs onder het aanbevolen minimum van 24 uur blijft.
Dat is een belangrijke ontwikkeling, zeker omdat:
- Moeders en baby’s sneller uit het ziekenhuis naar huis gaan
- De zorg en begeleiding dus steeds vaker thuis moet plaatsvinden
Volgens onderzoekers ontstaat hierdoor juist méér behoefte aan kraamzorg, terwijl het aanbod afneemt. Die combinatie zet druk op een veilige en gezonde start voor moeder en kind.
Waarom kraamzorg zo belangrijk is
Kraamzorg is veel meer dan alleen hulp in huis. Het vormt een essentieel vangnet in de eerste levensweek van een baby.
Een kraamverzorgende helpt onder andere met:
- Controle van de gezondheid van moeder en baby
- Ondersteuning bij (borst)voeding
- Signaleren van complicaties
- Herkennen van psychische klachten
- Praktische hulp in het huishouden
Wanneer deze zorg vermindert, verdwijnen ook belangrijke momenten waarop problemen vroegtijdig kunnen worden gesignaleerd.
Kwetsbare gezinnen krijgen minder kraamzorg
Een van de meest zorgwekkende uitkomsten is dat juist kwetsbare gezinnen minder kraamzorg ontvangen.
Het gaat bijvoorbeeld om:
- Alleenstaande ouders
- Gezinnen met een laag inkomen
- Huishoudens met schulden
- Ouders met een migratieachtergrond
Bijna een kwart van de gezinnen in de laagste inkomensgroep krijgt minder dan 24 uur kraamzorg – of zelfs helemaal geen ondersteuning. Ter vergelijking: bij hogere inkomens is dat slechts 4%.
Ook opleidingsniveau speelt een rol:
- Lager opgeleide moeders krijgen gemiddeld minder kraamzorg
- Hoger opgeleide moeders ontvangen vaker volledige ondersteuning
Deze scheefgroei is extra kwalijk omdat de medische en sociale risico’s in kwetsbare situaties vaak hoger zijn. Wanneer een kraamverzorger minder over de vloer komt, worden signalen van postnatale depressie, problemen met (borst)voeding of een onveilige thuissituatie simpelweg te laat opgemerkt.
Waarom krijgen kwetsbare gezinnen minder zorg?
Hoewel de exacte oorzaak niet in één zin te vangen is, wijzen deskundigen zoals Frouke Sondeijker (Verwey-Jonker Instituut) op een optelsom van factoren:
- Financiële drempels: Wie niet aanvullend verzekerd is, betaalt een eigen bijdrage. Voor gezinnen met schulden of een minimuminkomen is dit bedrag vaak onoverkomelijk.
- Onbekendheid met het systeem: Niet iedereen weet wat een kraamverzorger precies doet. “Waarom zou je iemand in huis halen en betalen als je de meerwaarde niet kent?” aldus onderzoeker Fleur Lambermon.
- Barrières: Taalproblemen, wantrouwen naar instanties of angst voor bemoeienis spelen een rol bij het afwijzen van zorg.
Regionale verschillen in kraamzorg
Naast sociaaleconomische verschillen zijn er ook grote regionale verschillen zichtbaar in de beschikbaarheid van kraamzorg.
Opvallende trends:
- Sterke daling in regio’s zoals Zeeland en Zuid-Limburg
- In grote steden zoals Amsterdam en Rotterdam was het niveau al lager
Een belangrijke oorzaak is het personeelstekort in de kraamzorg.
Personeelstekort en wachtlijsten
De kraamzorgsector kampt met een groeiend tekort aan personeel. Dit leidt tot:
- Langere wachtlijsten
- Minder beschikbare uren per gezin
- Ongelijke verdeling van zorg
Vooral in stedelijke gebieden zijn de wachttijden langer. En juist daar wonen relatief veel kwetsbare gezinnen, waardoor de ongelijkheid verder toeneemt.
Wat betekent dit voor de toekomst van kraamzorg?
Het huidige systeem laat zien dat kraamzorg niet alleen onder druk staat, maar ook ongelijk verdeeld is. Volgens experts zijn er twee belangrijke oplossingen nodig:
1. Meer capaciteit
Er zijn simpelweg meer kraamverzorgenden nodig om aan de vraag te voldoen.
2. Slimmere organisatie
Denk aan:
- Betere regionale samenwerking
- Gerichte toeleiding naar kwetsbare gezinnen
- Meer voorlichting over het belang van kraamzorg
Het doel moet zijn dat juist gezinnen met de grootste zorgbehoefte de beste ondersteuning krijgen – niet de minste.
Alleen door de financiële en culturele drempels weg te nemen, kunnen we garanderen dat elk kind in Nederland — ongeacht de postcode of de bankrekening van de ouders — een veilige en gezonde start krijgt.
Lees verder…
Waarom winkelen bij HEMA altijd voelt alsof je iets te vieren hebt
Winkelen moet niet ingewikkeld zijn. Het moet voelen zoals een warme kop chocolademelk op een druilerige dag, een nieuw schrift dat nog naar vers papier ruikt of een slagroomtaart die net iets te groot is.
Als je vrienden meer te besteden hebben dan jij
Of het nou gaat om wekelijks uit eten gaan of het ‘even’ bestellen van de nieuwste gadget mijn vrienden lijken altijd geld over te hebben. En ik? Ik moet mijn uitgaven scherp in de gaten houden.
